Net Servet Nedir? Hesaplama Formülü, Aktifler ve Pasifler
Net servet, sahip olunan tüm varlıkların piyasa değerinden tüm borçların düşülmesiyle bulunan tutardır: Net Servet = Toplam Aktifler − Toplam Pasifler. Pozitif değer birikim, negatif değer borçların varlıklardan fazla olduğunu gösterir; maaştan bağımsız olarak finansal durumun stok göstergesidir.
Aktifler: TL ve döviz nakit ile mevduat, hisse senetleri, TEFAS fon değerleri, BES birikimi, has altın ve diğer kıymetli madenler, gayrimenkul (piyasa değeri), araç (ikinci el değeri), kıymetli eşyalar. Pasifler: konut kredisi kalan anapara, taşıt kredisi, ihtiyaç kredisi, kredi kartı borcu, KMH (Kredili Mevduat Hesabı) bakiyesi ve diğer tüm yükümlülükler. Hesap belirli bir tarihteki fotoğraftır; her kalem o günkü değerle yazılır.
Gelir ile net servet farklı şeylerdir: gelir bir akıştır (aylık veya yıllık para girişi), net servet bir stoktur (belirli bir andaki net varlık). Yüksek gelir mutlaka yüksek net servet demek değildir. Aylık 100.000 TL kazanan ancak 5 milyon TL kredi borcu olan bir kişinin net serveti, aylık 30.000 TL kazanan borçsuz birinden düşük olabilir.
Konut hesaba nasıl girer? Konutun piyasa değeri (sahibinden.com, hepsiemlak.com gibi platformlardaki benzer ilanlar) aktif, konut kredisinin kalan tutarı pasif olarak yazılır. 4.000.000 TL piyasa değerli bir ev ve 1.500.000 TL kalan kredi için net konut serveti 2.500.000 TL'dir. Kredi kalanı banka uygulamasından veya e-Devlet üzerinden sorgulanabilir.
Türkiye'de yaş gruplarına göre resmi net servet verisi düzenli yayımlanmaz; TÜİK ve TCMB bu kırılımı vermez. Referans alınan kaynaklar TCMB Finansal İstikrar Raporu'ndaki hanehalkı borçluluk göstergeleri ve TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması'dır. Bu yüzden ortalamayla kıyaslamak yerine kendi tarihsel trendinizi izlemek daha anlamlıdır.
Yüksek enflasyonda nominal TL artışı reel artış anlamına gelmeyebilir: 12 ayda %30 büyüyen bir net servet, yıllık TÜFE %31,75 iken reel olarak yerinde saymıştır. Reel değişim, dönem sonu tutarını (1 + yıllık TÜFE) ile bölerek bulunur. Genç yaşta negatif net servet olağandır (eğitim, ilk konut veya araç kredisi); ana metrik yıldan yıla iyileşmedir ve genellikle önce en yüksek faizli borç (kredi kartı, KMH) azaltılır.
Net servetinizi aynı gün ve aynı yöntemle, örneğin her ayın ilk günü, düzenli ölçün; farklı tarihlerdeki kur ve fiyatlar karşılaştırmayı bozar. TL yanında dolar veya gram altın cinsinden de not etmek enflasyon dönemlerinde reel değişimi görünür kılar.
