Has Altın Nedir? Kaç Ayar, Gram Altından Farkı ve Milyem Tablosu
Has altın, içindeki alaşım çıkarıldıktan sonra kalan saf altın miktarıdır ve bir ürün değil bir ölçü birimidir. Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası'nda standart işlenmemiş altın en az 995/1000 (995 milyem) saflıktadır; perakendede satılan gram altın ise genellikle 995 veya 999,9 milyemdir.
Has altın kaç ayar? Sorunun kısa cevabı 24 ayardır, ama tam cevabı milyem üzerinden verilir. Milyem, altının binde kaçının saf altın olduğunu gösterir: ayar = milyem × 24 ÷ 1000. Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası'nda standart işlenmemiş altın en az 995 milyemdir (≈23,88 ayar, piyasada 24 ayar olarak anılır); uluslararası piyasada ve perakende gram altında 999 ile 999,9 milyem de yaygındır. Yani 'has altın' tek bir sabit ayar değil, en az 995/1000 saflık standardıdır — 999,9 milyem külçe de has altındır, 995 milyem bar da.
Has altın ile gram altın arasındaki fark en çok karıştırılan konudur ve cevap basittir: has altın bir ÖLÇÜ, gram altın bir ÜRÜNDÜR. Gram altın, 1 gram ağırlığında basılmış fiziki bir üründür ve saflığına göre 995 veya 999,9 milyemdir. Has altın ise herhangi bir üründeki saf altın miktarını ifade eder — bu yüzden 22 ayar bir Cumhuriyet altınının bile 'has altın karşılığı' hesaplanabilir. Kuyumcu 'has altın üzerinden' fiyat verdiğinde, ürünün ağırlığını değil içindeki saf altını kastediyordur.
Türkiye'de en yaygın altın ürünleri saflık derecelerine göre ayrılır: gram altın ve külçe altın 24 ayar (995-999,9 milyem); çeyrek altın, yarım altın, tam altın, Cumhuriyet altını ve Reşat altını ise 22 ayar (milyemde 916). 22 ayar ürünler %91,6 saf altın + %8,4 alaşım metalden oluşur — alaşım dayanıklılık için eklenir, takı ve sikkelerde saf altın fazla yumuşak kalır.
Cumhuriyet altını 7,216 gram ağırlığında 22 ayar bir sikkedir ve içeriğindeki saf altın miktarı piyasada 6,608 gram has altın olarak anılır. Aritmetiği kendiniz yaparsanız kullandığınız milyeme göre küçük bir fark görürsünüz: 7,216 × 0,916 = 6,610 gram, 7,216 × 0,9166 = 6,614 gram. Kaynaklar 6,608 ile 6,616 arasında değişir; alım satımda esas alınan referans kuyumcunun kullandığı milyemdir, bu yüzden bozdururken hangi milyem üzerinden hesaplandığını sormakta fayda var. Cumhuriyet altını fiyatı saf altın değeri + numismatik prim (~%2-5) olarak hesaplanır. Reşat altını da aynı ağırlıkta ama numismatik primi daha yüksektir (~%5-10).
Milyem–ayar tablosu (ayar = milyem × 24 ÷ 1000): 999,9 milyem = 24 ayar, saf külçe ve yatırımlık gram altın; 999 milyem = 24 ayar; 995 milyem = Borsa İstanbul standart işlenmemiş altın, ≈23,88 ayar ama 24 ayar olarak satılır; 916 milyem = 22 ayar, Cumhuriyet ve Reşat altını, çeyrek, yarım, tam; 875 milyem = 21 ayar, Ortadoğu takılarında yaygın; 750 milyem = 18 ayar, pırlanta montürlerinde standart; 585 milyem = 14 ayar, Avrupa ve ABD takı standardı. Bir ürünün has altın karşılığı = ağırlık × milyem ÷ 1000; örneğin 10 gramlık 22 ayar bir bilezik 10 × 916 ÷ 1000 = 9,16 gram has altın içerir.
TL bazlı gram altın fiyatı: (uluslararası altın spot fiyatı USD/ons × USD/TL) ÷ 31,1035 (1 ons = 31,1035 gram). Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası ve İstanbul Altın Rafinerisi (İAR) fiyat referansları olarak kullanılır. Kuyumcu makası (alış-satış spread'i) gram altında %0,5-1,5, basılı ürünlerde (Cumhuriyet, Reşat) %2-4 aralığındadır.
22 ayar ile 24 ayar farkı saflık oranıdır: 24 ayar gram altın saf altın değerine birebir karşılık gelir; 22 ayar Cumhuriyet altınında saf altın miktarı %91,6 oranındadır. Aynı saf altın miktarı için 22 ayar ürünler genellikle 24 ayar ürünlere göre %2-5 daha pahalıya alınıp satılır.
