Reel Faiz
Tanım
Reel faiz, nominal faiz oranından enflasyon oranının düşülmesiyle elde edilen, yatırımın satın alma gücündeki gerçek değişimi gösteren orandır.
Reel faiz formülü iki şekilde hesaplanır: (1) Yaklaşık formül: reel faiz ≈ nominal faiz − enflasyon. (2) Tam formül (Fisher denklemi): reel faiz = ((1 + nominal faiz) ÷ (1 + enflasyon)) − 1. İki formül arasındaki fark düşük enflasyon dönemlerinde küçüktür, ancak yüksek enflasyon dönemlerinde belirgin hale gelir.
Örnek: TL mevduat brüt %45, stopaj sonrası net %38. Yıllık TÜFE %42. Yaklaşık reel faiz: 38 − 42 = −%4. Tam formül: (1,38 ÷ 1,42) − 1 = −%2,82. Negatif reel faiz, mevduatın enflasyon karşısında satın alma gücü kaybettiği anlamına gelir.
Reel faiz pozitif olduğunda yatırım gerçek anlamda büyür; negatif olduğunda nominal olarak artıyor görünse de satın alma gücü azalır. Türkiye'de 2022-2023 dönemi negatif reel faiz oldu (TCMB politika faizi enflasyonun altında); 2024-2025 döneminde TCMB politika faizinin yükseltilmesiyle bazı vade ve enstrümanlar pozitif reel faize geçti.
📋 Pratik Bilgi
Reel faiz hesaplaması için kaynak veriler: TCMB Veri Dağıtım Sistemi (evds.tcmb.gov.tr) mevduat faiz oranları + TÜİK aylık TÜFE yıllık değişim verisi. Stopaj sonrası net faiz oranı kullanılırsa hesaplama vergi sonrası reel getiriye karşılık gelir.
İlgili Terimler
TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi)
TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi), hane halkının tüketim sepetindeki mal ve hizmet fiyatlarının zaman içindeki değişimini ölçen ve Türkiye'nin resmi enflasyon göstergesi olan istatistiktir.
Bileşik Faiz
Bileşik faiz, bir yatırımın faizinin hem anaparaya hem de önceki dönemlerde tahakkuk eden faizlere uygulanması ile elde edilen kazançtır.
TCMB Politika Faizi
TCMB politika faizi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın bankalara haftalık repo ihaleleriyle sağladığı kısa vadeli fonlamanın oranıdır ve para politikasının temel aracıdır.