Reel Faiz Nedir? Hesaplaması ve Anlamı
Reel faiz, nominal faiz oranından enflasyon oranının düşülmesiyle elde edilen, yatırımın satın alma gücündeki gerçek değişimi gösteren orandır.
Reel faiz formülü iki şekilde hesaplanır: (1) Yaklaşık formül: reel faiz ≈ nominal faiz − enflasyon. (2) Tam formül (Fisher denklemi): reel faiz = ((1 + nominal faiz) ÷ (1 + enflasyon)) − 1. İki formül arasındaki fark düşük enflasyon dönemlerinde küçüktür, ancak yüksek enflasyon dönemlerinde belirgin hale gelir.
Örnek: TL mevduat brüt %40, stopaj sonrası net ~%34. Yıllık TÜFE %31,51 (TÜİK, Ağustos 2026). Yaklaşık reel faiz: 34 − 31,51 = +%2,49. Tam formül: (1,34 ÷ 1,3151) − 1 = +%1,89. Pozitif reel faiz, mevduatın enflasyon karşısında satın alma gücü kazandığı anlamına gelir; negatif reel faizde ise nominal olarak artmasına rağmen satın alma gücü azalır.
Reel faiz pozitif olduğunda yatırım gerçek anlamda büyür; negatif olduğunda nominal olarak artıyor görünse de satın alma gücü azalır. Türkiye'de 2022-2023 dönemi negatif reel faiz oldu (TCMB politika faizi enflasyonun altında); 2024-2025 döneminde TCMB politika faizinin yükseltilmesiyle bazı vade ve enstrümanlar pozitif reel faize geçti.
Reel faiz hesaplaması için kaynak veriler: TCMB Veri Dağıtım Sistemi (evds.tcmb.gov.tr) mevduat faiz oranları + TÜİK aylık TÜFE yıllık değişim verisi. Stopaj sonrası net faiz oranı kullanılırsa hesaplama vergi sonrası reel getiriye karşılık gelir.
