Halka Arz: Şirket Paylarının İlk Kez Halka Sunulması
Halka arz (İlk Halka Arz / IPO — Initial Public Offering), bir şirketin daha önce halka açık olmayan paylarını sermaye piyasasında halka satışa sunması ve borsada işlem görmeye başlamasıdır.
Süreç: (1) Aracı kurum/konsorsiyum seçimi — şirket halka arzı yönetecek bir veya birden fazla yatırım kuruluşuyla anlaşır. (2) Bağımsız denetim ve değerleme. (3) İzahname hazırlanması — SPK Tebliği VII-128.1 çerçevesinde; ihraçcı bilgileri, finansal bilgiler, risk faktörleri, kullanım amaçları. (4) SPK onayı — izahname incelenir ve onaylanır. (5) Talep toplama dönemi — genellikle 1-3 iş günü; bireysel ve kurumsal yatırımcılar fiyat aralığında talep verir. (6) Fiyat tespiti ve dağıtım — talep oranlarına göre paylar dağıtılır. (7) Borsa İstanbul'a kotasyon ve işleme açılış.
Türkiye 2020-2024 dönemi: bireysel yatırımcı ilgisinde patlama yaşandı. Talep toplama süreçlerinde kişi başına alınan pay miktarı sıklıkla minimum lota indirildi. 2024'te 30+ halka arz tamamlandı. Halka arz sonrası ilk işlem günü performansı (ilk gün getirisi) sıkça pozitif görüldü, ancak 2-3 ay sonra fiyatlar farklı seyirler izleyebildi. Performans şirket ve sektöre özel — geçmiş veriler genel kural değildir.
Vergilendirme ve katılım: Halka arzdan alınan payların satışı, normal pay alım satım vergi rejimine tabi. Türkiye'de 2025 itibariyle bireysel yatırımcılar için pay alım satım kazançları %10 stopaja tabidir (oranlar Cumhurbaşkanlığı kararıyla değişebilir). Halka arzlara katılım için aracı kurumda yatırım hesabı açık olmalıdır. Talep yöntemleri: sabit fiyat, fiyat aralığı (book-building), oran yöntemi.
İzahname halka arz öncesinde KAP'ta yayımlanır ve SPK onayı taşır. Yatırımcılar talep vermeden önce şirketin finansal tablolarını, risk faktörlerini ve halka arz amaçlarını izahnameden okuyabilir. Talep toplama sürecinde yatırımcının ödeme miktarı bloke edilir; nihai dağıtım sonrası fazla tutar iade edilir.
