Fırsat Maliyeti

Fırsat maliyeti, bir tercihin sebep olduğu ve vazgeçilen alternatif kazançtır. Finansal anlamda: 'Bu parayı bugün harcamak yerine yatırsam ne olurdu?' sorusuna cevaptır. 5.000 TL'lik bir harcama, %30 yıllık getiri ile 20 yıl yatırılırsa yaklaşık 1.270.000 TL'ye dönüşür. Bu, 5.000 TL'yi harcamanın gerçek maliyetidir.

İki yaklaşım da geçerlidir. Nominal getiri ile yapılan hesaplama, paranın bugünkü TL değerinde gelecekteki nominal toplamını gösterir. Reel getiri (nominal − enflasyon) bugünkü satın alma gücüne göre değer verir. Türkiye'de yüksek enflasyon ortamında reel getiri ile hesaplama daha gerçekçi karşılaştırma sağlar.

Türkiye'de 2022-2025 dönemi indikatif veriler: TL vadeli mevduat %30-50 nominal, USD mevduat %3-5 USD bazında, has altın TL bazında %50-100 yıllık (volatil), BIST 100 nominal %30-60 (yıldan yıla değişken), KKM stopaj sonrası ~%30. Reel getiri TÜFE düşülünce çoğu enstrümanda %5-15 aralığındadır. Karşılaştırma için reel getiri kullanmak daha tutarlıdır.

Tek seferlik harcama, sadece o anlık tutarın bileşik kaybına uğrar. Aylık abonelik (örnek: 500 TL/ay), her ay yeni bir mahrumiyet oluşturduğundan toplam fırsat maliyeti çok daha yüksektir. 500 TL × 12 ay = 6.000 TL yıllık nakit; 20 yıl boyunca %30 yıllık getiri ile yatırılsa son tutar yaklaşık 12 milyon TL'ye ulaşır.

Hayır. Fırsat maliyeti yalnızca finansal boyuttur. Bir harcama yaşam kalitesi, sağlık, deneyim veya zorunluluk içeriyorsa salt finansal hesap karar vermek için yetersiz olur. Ancak rutin / impulsif harcamalarda fırsat maliyeti hesaplamak, gerçek 'fiyatın' nominal etiket fiyatından farklı olduğunu gösterir.

Aylık birleşik için: Final = Anapara × (1 + yıllık_faiz/12)^(12 × yıl). Yıllık birleşik için: Final = Anapara × (1 + yıllık_faiz)^yıl. 5.000 TL %30 yıllık 20 yıl: aylık birleşik = 5.000 × (1,025)^240 ≈ 1.940.000 TL. Yıllık birleşik = 5.000 × 1,30^20 ≈ 950.000 TL. Birleşim sıklığı arttıkça toplam yükselir.